AB ARAÇ TASARIMINDA DÖNGÜSELLİK GEREKLİLİKLERİ VE ÖMRÜNÜ TAMAMLAMIŞ ARAÇLAR TÜZÜĞÜ

Düzenleme kapsamında; araç kategorilerinin kademeli olarak kapsama alınması, yeni araçlarda geri dönüştürülmüş plastik ile ilerleyen dönemde çelik ve alüminyum kullanımına yönelik asgari oranların belirlenmesi, üreticilerin Döngüsellik Stratejisi hazırlaması, araç parça ve bileşenlerinin sökülebilirliğinin artırılması ve teknik bilgiye erişimin sağlanması öngörülmektedir. Ayrıca Dijital Döngüsel Araç Pasaportu uygulaması, genişletilmiş üretici sorumluluğu, ömrünü tamamlamış araçlara yönelik geri dönüşüm ve geri kazanım hedefleri ile AB dışındaki geri dönüşüm tesisleri ve kullanılmış araç ihracatına ilişkin yeni şartlar düzenlenmektedir.

Bu doğrultuda; AB pazarına araç arz eden veya AB otomotiv değer zincirine araç, parça, bileşen ve geri dönüştürülmüş malzeme sağlayan firmaların, Tüzük kapsamında kademeli olarak uygulanacak yükümlülükleri takip etmeleri önem taşımaktadır.

Tüzük kapsamında getirilen başlıca düzenleme ve yükümlülükler aşağıda özetlenmektedir:

• -Araç kapsamı kademeli olarak genişletilmektedir. Düzenleme öncelikle M1 kategorisi binek araçlar ile N1 kategorisi hafif ticari araçları kapsamakta; M1 ve N1 kategorisindeki özel amaçlı araçların 1 Eylül 2029 tarihinden, M2, M3, N2, N3 ve O kategorilerindeki ağır vasıta ve römorklar ile belirli L kategorisi araçların ise 1 Eylül 2031 tarihinden itibaren Tüzük kapsamında belirlenen yükümlülüklere tabi olması öngörülmektedir.

• -Araç tasarımında döngüsellik kriterleri güçlendirilmektedir. 1 Eylül 2032 tarihinden itibaren tip onayı alacak yeni araç tiplerinin kütle bakımından en az %85 oranında yeniden kullanılabilir veya geri dönüştürülebilir ve en az %95 oranında yeniden kullanılabilir veya geri kazanılabilir şekilde tasarlanması gerekecektir. Üreticilerin bu oranların hesaplanabilmesi amacıyla tedarik zinciri boyunca kullanılan malzemelere ilişkin verileri toplaması, tedarikçilerden alınan bilgilerin doğruluğunu ve eksiksizliğini doğrulamaya yönelik prosedürler oluşturması ve malzeme dağılımını belgelendirmesi düzenlenmektedir.

• -Yeni araçlarda asgari geri dönüştürülmüş plastik kullanım oranları getirilmektedir. 1 Eylül 2032 tarihinden itibaren tip onayı alacak yeni araçlarda kullanılan plastiğin ağırlıkça en az %15’inin, 1 Eylül 2036 tarihinden itibaren ise en az %25’inin tüketici sonrası plastik atıklardan geri dönüştürülmüş plastikten oluşması gerekecektir. Ayrıca söz konusu hedeflerin en az %20’sinin ömrünü tamamlamış araçlardan veya araçların kullanım aşamasında sökülen parça ve bileşenlerden geri dönüştürülen plastikler kullanılarak karşılanması gerekmektedir.

• -Çelik ve alüminyum bakımından da asgari geri dönüştürülmüş içerik yükümlülükleri getirilecektir. Avrupa Komisyonunun, 30 Eylül 2028 tarihine kadar araç tiplerinde kullanılacak asgari geri dönüştürülmüş çelik ve alüminyum oranlarını belirleyen ikincil düzenlemeleri kabul etmesi öngörülmektedir. Söz konusu yükümlülüklerin uygulama tarihi, en geç 14 Ağustos 2033 olacak şekilde belirlenecektir.

• -Üçüncü ülkelerde üretilen geri dönüştürülmüş malzemelere yönelik izlenebilirlik ve denetim şartları getirilmektedir. 14 Ağustos 2030 tarihinden itibaren, AB dışındaki tesislerde geri dönüştürülen malzemelerin Tüzükteki geri dönüştürülmüş içerik hedeflerinin hesabında kullanılabilmesi için Ek XIII’te belirlenen gereklilikleri karşılaması ve söz konusu tesislerin bağımsız üçüncü taraflarca en az beş yılda bir denetlenmesi gerekecektir.

• -1 Eylül 2032 tarihinden itibaren tip onayı alacak yeni araç tiplerinin, belirlenen parça ve bileşenlerin değiştirilmesi, yeniden kullanılması, geri dönüştürülmesi, yeniden imal edilmesi veya yenilenmesi amacıyla sökülmesini engellemeyecek şekilde tasarlanması gerekecektir. Elektrikli araç bataryalarının, batarya paketlerinin ve elektrikli tahrik motorlarının kolay ve tahribatsız şekilde sökülüp değiştirilebilmesi öngörülmekte; ayrıca üreticilerin yazılım güncellemeleri yoluyla parçaların sökülmesini veya değiştirilmesini engellememesi düzenlenmektedir.

• -Teknik bilgiye erişim güçlendirilmektedir. 1 Eylül 2029 tarihinden itibaren üreticilerin; elektrikli araç bataryaları, kritik ham madde içeren parçalar, belirli sıvı ve malzemeleri içeren bileşenler ile dijital olarak kodlanmış parçaların güvenli şekilde sökülmesi ve değiştirilmesi için gerekli bilgilere atık yönetimi, teknik bilgi, bakım ve onarım işletmelerinin standartlaştırılmış şekilde erişimini sağlaması gerekecektir.

• -Dijital Döngüsel Araç Pasaportu (Digital Circularity Vehicle Passport) uygulamasına geçilmektedir. 1 Eylül 2032 tarihinden itibaren piyasaya arz edilen her aracın bir Dijital Döngüsel Araç Pasaportuna sahip olması; pasaportun, aracın parça ve bileşenlerinin sökülmesine ilişkin bilgiler, belirli tehlikeli maddelere ilişkin bilgiler, geri dönüştürülmüş içerik beyanları ve ilgili araç tipi için resmî yedek parça kataloğu gibi bilgileri içermesi gerekecektir.

• -1 Eylül 2029 tarihinden itibaren üreticilerin, bir Üye Devletin pazarında ilk defa piyasaya arz ettikleri araçlar bakımından genişletilmiş üretici sorumluluğuna tabi olması ve ömrünü tamamlayan araçların toplanarak Tüzük hükümlerine uygun şekilde işlenmesini sağlaması gerekecektir. Üreticilerin mali sorumluluğu; ömrünü tamamlamış araçların toplanması, taşınması ve işlenmesine ilişkin giderlerin yanı sıra kamuoyunun bilgilendirilmesi, bildirim sistemlerinin kurulması ve ilgili verilerin toplanması ve raporlanmasına ilişkin maliyetleri de kapsamaktadır.

• -Ömrünü tamamlamış araçlara ilişkin geri dönüşüm ve geri kazanım hedefleri düzenlenmektedir. 1 Ocak 2030 tarihinden itibaren, araç başına yıllık ortalama ağırlık üzerinden yeniden kullanım ve geri kazanım oranının en az %95, yeniden kullanım ve geri dönüşüm oranının ise en az %85 olması gerekecektir. Ayrıca, 1 Ocak 2032 tarihinden itibaren ömrünü tamamlamış araçlarda bulunan plastiklerin toplam ortalama ağırlığının en az %30’unun geri dönüştürülmesi hedeflenmektedir.

• -Kullanılmış araçların AB dışına ihracatına ilişkin yeni kriterler getirilmektedir. 1 Eylül 2031 tarihinden itibaren, kullanılmış araçların AB dışına ihraç edilebilmesi için aracın ömrünü tamamlamış araç niteliğinde olmaması ve ihracat beyannamesinin verildiği tarihte trafiğe elverişli olması gerekecektir.

Tüzük metnine bağlantıdan ulaşılabilmektedir: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2026/1738/oj

Üyelerimize duyurulur.